Demokrasî li Almanyayê (Demokratie)
Serweriya gel, cudakirina desthilatan, partî û azadiya civînê: bingehên demokrasiya Almanyayê ji bo testa hemwelatîbûnê.
Ev mijar li ser çi ye
Ev mijar behsa wê dike ka demokrasî li Almanyayê çawa hatiye avakirin û çima bi vî awayî dixebite. Bingeh xala 20 ya Zagona Bingehîn (Grundgesetz) e: Almanya dewleteke federal a demokratîk û civakî ye, û hemû desthilata dewletê ji gel derdikeve. Gel vê desthilatê bi hilbijartin û dengdanan û bi rêya organên cuda yên qanûnsazî, rêveberî û dadweriyê bi kar tîne.
Ji bo testê divê hûn têgehên sereke bi ewlehî ji hev cuda bikin: serweriya gel (Volkssouveränität), cudakirina desthilatan (Gewaltenteilung), pergala pirpartî, opozîsyon, azadiya ramanê û ya civînê. Li gorî xala 21, partî beşdarî avakirina îradeya siyasî ya gel dibin; damezrandina wan azad e û divê rêxistina wan a hundirîn demokratîk be. Tenê Dadgeha Destûrî ya Federal (Bundesverfassungsgericht) dikare biryar bide ku partiyek dijî destûrê ye, ne hikumet.
Şaşiyên asayî di bersivên ku dişibin hev de çêdibin. Gotina “hemû desthilata dewletê ji gel derdikeve” nayê wê wateyê ku gel li ser her zagonekê rasterast deng dide; di asta federal de nûnerên hilbijartî biryar didin. Azadiya civînê jî bêsînor nîne: divê civîn aştiyane û bê çek bin, û ji bo civînên li derve zagon dikare rêzikan deyne. Di pirsên wiha de bala xwe bidin peyvên wekî “her tim”, “tenê” an “her kes”.
Ya herî girîng bi kurtî
- Xala 20 (1) GG: Komara Federal a Almanyayê dewleteke federal a demokratîk û civakî ye.
- Xala 20 (2) GG: Hemû desthilata dewletê ji gel derdikeve. Ew bi hilbijartin û dengdanan û bi rêya qanûnsazî, rêveberî û dadweriyê tê bikaranîn.
- Xala 21 (1) GG: Partî beşdarî avakirina îradeya siyasî ya gel dibin; damezrandina wan azad e.
- Xala 21 (4) GG: Dadgeha Destûrî ya Federal biryar dide ka partiyek dijî destûrê ye an na.
- Xala 8 (1) GG: Hemû Alman maf hene ku bê agahdarkirin an destûr, aştiyane û bê çek bicivin.
- Xala 20 (4) GG: Li dijî her kesê ku hewl dide vê rêzê ji holê rake, eger rêyeke din tune be, mafê berxwedanê ji hemû Almanan re heye.
Çavkanî
- Grundgesetz, Art. 20 — Bundesministerium der Justiz (gesetze-im-internet.de)
- Grundgesetz, Art. 21 — Bundesministerium der Justiz (gesetze-im-internet.de)
- Grundgesetz, Art. 8 — Bundesministerium der Justiz (gesetze-im-internet.de)
Ravekirinên vê mijarê li ser van çavkaniyên fermî ne. Rêzikên huqûqî dikarin biguherin; her tim guhertoya niha derbasdar e. Kontrola dawî:
Demokrasî li Almanyayê (Demokratie)
46
Pirs
0deq
deq
50%
Ji bo derbasbûnê
Kurterêyên klavyeyê: 1-4, B
Hemû pirsên perwerdeyê yên vê mijarê bi bersivan
Bersiva rast û ravekirinê bixwînin, paşê zanîna xwe di testa înteraktîf a li jor de biceribînin.
-
1. Forma hikumeta Almanyayê çi ye?
- • Monarşiya destûrî
- ✓ Komareke demokratîk a parlamenter a federal
- • Dewleta komunîst
- • Dîktatoriya leşkerî
Bersiva rast: Almanya komareke demokratîk a parlamenter a federal e (Bundesrepublik Deutschland). Hemû desthilatên dewletê ji gel dertên.
-
2. Prensîba "serweriya gel" (Volkssouveränität) çi wataye?
- • Hikumet bê kontrol desthilat dike
- ✓ Hemû desthilatên dewletê ji gel dertên
- • Artêş biryaran dide
- • Padîşah desthilata mutleq heye
Bersiva rast: Prensîba serweriya gel wataye ku hemû desthilata dewletê ji gel derdikeve — Xala 20 ya Zagona Bingehîn (Grundgesetz).
-
3. Taybetmendiya herî girîng a demokrasiyê li Almanyayê çi ye?
- • Tenê yek partî
- ✓ Hilbijartinên azad, veşartî û rasterast
- • Parlement tune ye
- • Serok hemû tiştan biryar dide
Bersiva rast: Di demokrasiya Almanyayê de hilbijartinên azad, giştî, rasterast, veşartî û wekhev in.
-
4. "Dewleta huqûqê" (Rechtsstaat) li Almanyayê çi wataye?
- • Hikumet li ser zagona ye
- ✓ Zagon ji bo hemû kesan wekhev e, bi hikumetê re jî
- • Qanûn tune ye
- • Dadger bi xwe zagona çêdike
Bersiva rast: Di dewleta huqûqê de hemû kiryarên dewletê li gorî zagona ne. Kes li ser zagona nîne, bi endamên hikumetê re jî.
-
5. Almanya çend eyaletên federal (Bundesländer) hene?
- • 12
- • 14
- ✓ 16
- • 18
Bersiva rast: Almanya ji 16 eyaletên federal (Bundesländer) pêk tê. Her eyalet hikumet û parlementoya xwe heye.
-
6. Rola opozîsyona li parlamenta Almanyayê çi ye?
- • Ti rol tune
- ✓ Kontrolkirina hikumetê û pêşkêşkirina alternatîfên siyasî
- • Pêkanîna biryarên hikumetê
- • Ragihandina şer
Bersiva rast: Opozîsyona parlamenter karê hikumetê kontrol dike, rexne li siyaseta wê digire û alternatîfan pêşkêş dike. Ev beşek bingehîn a demokrasiyê ye.
-
7. Prensîba veqetandina desthilatan (Gewaltenteilung) li Almanyayê çi ye?
- • Hemû desthilat di yek destê de
- ✓ Dabeşkirina desthilatê di sê beşan de: zagondar, bîcîhker û dadwerî
- • Artêş parlementoyê kontrol dike
- • Veqetandina desthilatan tune
Bersiva rast: Veqetandina desthilatan tê wateya dabeşkirina desthilata dewletê: zagondar (parlement), bîcîhker (hikumet) û dadwerî (dadgeh).
-
8. Ma welatiyên Almanyayê dikarin bi aştî xwenîşan bidin?
- • Na, bi tevahî qedexe ye
- ✓ Erê, mafê kombûna bi aştî di Zagona Bingehîn de tê garantîkirin
- • Tenê bi destûra serok
- • Tenê di betlaneyan de
Bersiva rast: Xala 8 ya Zagona Bingehîn mafê kombûna bi aştî û bê çek garantî dike, bê destûra pêşîn (ji bo Almaniyan).
-
9. Azadiya çapemeniyê li Almanyayê çi ye?
- • Hikumet medyayê kontrol dike
- ✓ Çapemenî azad e û di bin sansûra dewletê de nîne
- • Rojnameyên taybet tune ne
- • Tenê yek rojname destûr e
Bersiva rast: Azadiya çapemeniyê bi Xala 5 ya Zagona Bingehîn tê garantîkirin. Sansûra dewletê pêk nayê.
-
10. Pergala pirpartî çi wataye?
- • Tenê yek partî desthilat dike
- ✓ Çend partî di hilbijartinan de pêşbazî dikin
- • Partî tune ne
- • Tenê du partî
Bersiva rast: Pergala pirpartî wataye ku çend partî bi demokratîk di hilbijartinan de pêşbazî dikin. Ev nûnertiya nêrînên cûda yên siyasî misoger dike.
-
11. Kî dikare di hilbijartinên Bundestagê de deng bide?
- • Her kes ku li Almanyayê dijî
- ✓ Welatiyên Alman ên ji 18 salî û mezintir
- • Tenê mêr
- • Tenê xwediyên milkan
Bersiva rast: Tenê welatiyên Alman ên ku 18 salî temam kirine mafê dengdanê di hilbijartinên Bundestagê de hene. Welatîbûn vê mafê dide.
-
12. Referandûm (Volksabstimmung) çi ye?
- • Hilbijartina serok
- ✓ Dengdana rasterast a welatiyên li ser pirseke taybet
- • Civîna parlementoyê
- • Biryara dadgehê
Bersiva rast: Referandûm dengdana rasterast a welatiyên li ser pirseke siyasî ya taybet e. Li Almanyayê di asta federal de tenê di rewşên sînordar de pêk tê.
-
13. Rola partiyên siyasî li Almanyayê çi ye?
- • Ti rol tune
- ✓ Beşdarî di avahiya îrada siyasî ya gel de
- • Birêvebirina artêşê
- • Biryardana dadgehê
Bersiva rast: Li gorî Xala 21 ya Zagona Bingehîn, partî di avahiya îrada siyasî ya gel de beşdar dibin.
-
14. "Koalîsyon" di siyaseta Almanyayê de çi wataye?
- • Yek partî bi tena xwe desthilat dike
- ✓ Hevalbendiya du an bêhtir partiyan ji bo avakirina hikumetê
- • Belavkirina parlementoyê
- • Betalkirin a hilbijartinan
Bersiva rast: Koalîsyon hevalbendiya çend partiyan e ku bi hev re piraniya parlamenter pêk tînin da ku hikumet ava bikin, ji ber ku yek partî kêm caran piraniya mutleq bi dest dixe.
-
15. Federalîzm li Almanyayê çi wataye?
- • Hikumeta navendî ya hişk
- ✓ Dabeşkirina desthilatê di navbera hikumeta federal û eyaletan de
- • Eyalet tune ne
- • Desthilata leşkerî
Bersiva rast: Federalîzm wataye ku desthilat di navbera hikumeta federal (Bund) û eyaletan (Länder) de tê dabeşkirin. Her ast berpirsyariyên xwe hene.
-
16. Demokrasiya nûnerî li Almanyayê çawa tê bicîhkirin?
- • Welatiyan hemû biryaran rasterast didin
- ✓ Welatî nûneran hildibijêrin ku li şûna wan biryaran bidin
- • Hilbijart tune ne
- • Hikumet nûneran tayîn dike
Bersiva rast: Di demokrasiya nûnerî de welatî endamên parlementoyê hildibijêrin ku wan nûnerî bikin û biryarên siyasî bidin.
-
17. Mafê daxwaznameyê (Petitionsrecht) li Almanyayê çi ye?
- • Ev maf tune ye
- ✓ Mafê her kesî ku şikayet an daxwaznameyê ji parlementoyê re bişîne
- • Mafê hikumetê ku zagona red bike
- • Mafê dadger ku destûrê biguherîne
Bersiva rast: Xala 17 ya Zagona Bingehîn mafê her kesî (ne tenê welatiyên) garantî dike ku daxwazname û şikayetên ji parlementoyê û dezgehên têkildar re bişîne.
-
18. Çi dibe dema partiyeke siyasî dixwaze demokrasiyê li Almanyayê rake?
- • Tişt nabe
- ✓ Dadgeha Destûra Bingehîn a Federal dikare wê qedexe bike
- • Ew destûr e
- • Serokê nû tê hilbijartin
Bersiva rast: Dadgeha Destûra Bingehîn a Federal (Bundesverfassungsgericht) dikare partiyan qedexe bike ku armanc dikin ku rêza bingehîn a demokratîk a azad hilweşînin (Xala 21 ya Zagona Bingehîn).
-
19. "Demokrasiya ku xwe diparêze" (wehrhafte Demokratie) çi wataye?
- ✓ Demokrasiyeke ku xwe li dijî dijminên xwe diparêze
- • Demokrasiyeke bê artêş
- • Pergala dîktatorî
- • Monarşiya mutleq
Bersiva rast: Wehrhafte Demokratie wataye ku demokrasiya Almanyayê mekanîzmayên xwe hene da ku xwe li dijî yên ku dixwazin wê hilweşînin biparêze, wek qedexekirina partiyên dijî destûrê.
-
20. Kîjan prensîb di Zagona Bingehîn a Almanyayê de tu carî nayê guhertin?
- • Hejmara eyaletan
- ✓ Rûmeta mirov û prensîbên bingehîn ên demokratîk
- • Rengên ala
- • Strana neteweyî
Bersiva rast: Xala 79(3) (kloza herheyî) prensîbên bingehîn ên Xalên 1 û 20 diparêze: rûmeta mirov, demokrasî, federalîzm û dewleta huqûqê.
-
21. Civaka sivîl di demokrasiya Almanyayê de çi rolê dilîze?
- • Ti rolê
- ✓ Beşdariya çalak di jiyana giştî de, xebata dilxwazî û kontrolkirina hikumetê
- • Birêvebirina polîs
- • Derxistina zagona
Bersiva rast: Civaka sivîl di demokrasiyê de roleke girîng dilîze bi rêya komeleyên, însiyatîfên welatiyên, xebata dilxwazî û kontrolkirina karê hikumetê.
-
22. Azadiya ramanê (Meinungsfreiheit) li Almanyayê çi ye?
- • Mafê weşandina her tiştî bê sînor
- ✓ Mafê azad derbirîna ramana xwe, bi hin sînorên zagonî
- • Bi tevahî qedexe ye
- • Tenê ji bo siyasetmedaran destûr e
Bersiva rast: Azadiya ramanê bi Xala 5 ya Zagona Bingehîn tê garantîkirin, lê bi sînoran wek qedexeya tahrikkirina nefretê û şermezarkirinê.
-
23. Kî parastina mafên bingehîn li Almanyayê misoger dike?
- • Artêş
- ✓ Dadgeha Destûra Bingehîn a Federal
- • Tenê polîs
- • Kes
Bersiva rast: Dadgeha Destûra Bingehîn a Federal li Karlsruhe parêzgerê Zagona Bingehîn e û parastina mafên bingehîn misoger dike.
-
24. Prensîba "veguheztina aştiyane ya desthilatê" çi wataye?
- • Hikumet her û her dimîne
- ✓ Desthilat bi aştî ji hikumetekê bo ya din bi hilbijartinan derbas dibe
- • Darbeya leşkerî
- • Padîşah şûndayê xwe hildibijêre
Bersiva rast: Di demokrasiya Almanyayê de desthilat bi aştî ji hikumetekê bo ya din li ser bingehê encamên hilbijartinan derbas dibe, bê şîdet an darbeya.
-
25. Ma welatiyên YE dikarin di hilbijartinên şaredariyê de li Almanyayê deng bidin?
- ✓ Erê, di hilbijartinên şaredariyê de
- • Na, tu carî
- • Tenê di hilbijartinên Bundestagê de
- • Tenê eger Alman in
Bersiva rast: Welatiyên YE yên ku li Almanyayê dijîn dikarin di hilbijartinên şaredariyê (Kommunalwahlen) û Parlamenta Ewropayê de deng bidin.
-
26. Rola "ombudsman" çi ye?
- • Serokatiya artêşê
- ✓ Navbeynkariya di navbera welatiyên û dewletê de û parastina mafên wan
- • Serokatiya parlementoyê
- • Birêvebirina bacê
Bersiva rast: Ombudsmanê parlamenter di navbera welatiyên û dezgehên dewletê de navbeynkarî dike û mafên wan li dijî destdirêjiya birêveberiyê diparêze.
-
27. "Rêwabûna demokratîk" (Demokratische Legitimation) çi ye?
- • Hêza leşkerî
- ✓ Jêderana desthilatê ji îrada gel bi rêya hilbijartinan
- • Dewlemendiya desthilatdar
- • Biryara dadger
Bersiva rast: Rêwabûna demokratîk wataye ku hemû desthilata hikumetê divê rêwabûna xwe ji îrada gel a ku di hilbijartinên azad de tê diyarkirin derxe.
-
28. Mafê azadiya kombûnê çi ye?
- • Li Almanyayê qedexe ye
- ✓ Mafê welatiyên ku bi aştî û bê çek dicivin
- • Mafê kombûna bi çek
- • Tenê di avahiyan de
Bersiva rast: Xala 8 ya Zagona Bingehîn ji hemû Almaniyan re mafê ku bi aştî û bê çek dicivin, bê agahdarkirina pêşîn an destûrê, garantî dike.
-
29. Girîngiya azadiya civîna ji bo demokrasiyê çi ye?
- • Girîng nîne
- ✓ Rê dide welatiyên ku xwe birêxistin bikin û di jiyana giştî de beşdar bibin
- • Qedexe ye
- • Tenê ji bo partiyan
Bersiva rast: Azadiya civîna (Xala 9) rê dide welatiyên ku komelên, sendîka û klûban ava bikin da ku di jiyana giştî de beşdar bibin û berjewendiyên xwe nûnerî bikin.
-
30. "Xwebirêveberiya herêmî" (kommunale Selbstverwaltung) çi wataye?
- • Hikumeta navendî hemû tiştan birêve dibe
- ✓ Mafê bajar û gundên ku karên xwe yên herêmî bi xwe birêve bibin
- • Xwebirêveberiya herêmî tune ye
- • Artêş bajaran birêve dibe
Bersiva rast: Xala 28 ya Zagona Bingehîn mafê şaredarî û bajaran garantî dike ku karên xwe yên herêmî di çarçoveya zagona de bi xwe birêve bibin.
-
31. Çima beşdarî di hilbijartinan de di demokrasiyê de girîng e?
- • Girîng nîne
- ✓ Ji ber ku ew riya sereke ye ku welatî li siyasetê bandor bikin
- • Ji ber ku mecbûrî ye
- • Ji ber ku pere tê dayîn
Bersiva rast: Beşdarî di hilbijartinan de maf û peywira hemwelatiyê ye. Bi wê welatî diyar dikin ku kî wan nûnerî bike û siyaseta welatê wan şekil bide. Li Almanyayê dengdan ne mecbûrî ye lê pir girîng e.
-
32. Prensîba "aşkerabûnê" (Öffentlichkeit) di demokrasiya Almanyayê de çi wataye?
- • Her tişt veşartî ye
- ✓ Civînên parlementoyê û dadgehan bi gelemperî giştî ne da ku zelalbûn peyda bikin
- • Tenê ji bo siyasetmedaran
- • Tenê li ser înternet
Bersiva rast: Prensîba aşkerabûnê wataye ku civînên Bundestagê û proseyên dadgehê bi gelemperî ji gel re vekirî ne. Ev kontrola gel li ser dezgehên dewletê misoger dike.
-
33. Medya di demokrasiya Almanyayê de çi rolê dilîze?
- • Ti rolê
- ✓ Wek "desthilata çaremîn" tê hesibandin ku hikumetê kontrol dike û welatiyên agahdar dike
- • Di bin destê hikumetê de
- • Qedexe ye
Bersiva rast: Medya wek "desthilata çaremîn" tê gotin ji ber ku hikumet, parlement û dadweriyê kontrol dike. Azadiya çapemeniyê bi Xala 5 ya Zagona Bingehîn tê garantîkirin.
-
34. "Prensîba piraniyê" di demokrasiyê de çi wataye?
- • Nêrîna kêmaneyê serdikeve
- ✓ Biryar bi piraniya dengan têne girtin, di heman demê de mafên kêmaneyê tên parastin
- • Hikumet bi tena xwe biryar dide
- • Dengdan tune ne
Bersiva rast: Prensîba piraniyê wataye ku biryar bi piraniya dengan têne girtin. Lê demokrasiya Almanyayê mafên kêmaneyê jî li dijî "tiranya piraniyê" bi mafên bingehîn diparêze.
-
35. "Ramana giştî" û girîngiya wê di demokrasiyê de çi ye?
- • Tenê ramana hikumetê
- ✓ Tevahiya ramanên welatiyên ku bi rêya hilbijartin û guftûgoya giştî li siyasetê bandor dike
- • Ramana dadger
- • Ramana giştî tune ye
Bersiva rast: Ramana giştî tevahiya nêrînên welatiyên li ser pirsgirêkên siyasî ye. Di demokrasiyê de bi rêya hilbijartinan, anketan, medya û xwenîşandanan bandor dike.
-
36. "Destûrîbûna" hemû zagona çi wataye?
- • Zagon li ser destûrê ne
- ✓ Her zagonek divê bi Zagona Bingehîn re li hev bê, an na tê rakirinê
- • Têkilî tune ye
- • Tenê zagonên kevin
Bersiva rast: Her zagonek ku Bundestag derdixe divê bi Zagona Bingehîn re li hev bê. Dadgeha Destûra Bingehîn a Federal dikare her zagonê dijî destûrê betal bike.
-
37. Dadgeha Hesaban a Federal (Bundesrechnungshof) çi ye?
- • Banka dewletê
- ✓ Saziya kontrolê ya serbixwe ku lêçûnên hikumeta federal kontrol dike
- • Dadgeh
- • Wezareta darayî
Bersiva rast: Bundesrechnungshof saziyeke kontrolê ya serbixwe ye ku qanûnîbûn û karbidestiya bikaranîna fonên giştî yên federal kontrol dike.
-
38. "Hemwelatîbûna YE" (Unionsbürgerschaft) çi ye û çi mafên li Almanyayê dide?
- • Ti maf
- ✓ Mafê tevgerîna azad, rûniştinê û dengdanê di hilbijartinên şaredarî û ewropî de
- • Hemû maf wek Almaniyan
- • Tenê mafê xebatê
Bersiva rast: Hemwelatiyên YE ji azadiya tevgerê, mafê rûniştin û xebatkirinê li Almanyayê û mafê dengdanê di hilbijartinên şaredarî û Parlamenta Ewropayê de sûd werdigirin.
-
39. "Mafê berxwedanê" (Widerstandsrecht) di Zagona Bingehîn de çi ye?
- • Mafê şoreşa bi çek
- ✓ Mafê hemû Almaniyan ku li hember her kesê ku hewl dide rêza destûrê hilweşîne berxwedanê bikin, dema çareyên din tune bin
- • Mafê redkirina zagona
- • Tune ye
Bersiva rast: Xala 20(4) ji hemû Almaniyan re mafê berxwedanê li hember her kesê ku hewl dide rêza destûrê hilweşîne garantî dike, dema ku çareyên din tune bin.
-
40. "Însiyatîfa gel" (Volksinitiative) di eyaletên federal ên Almanyayê de çi ye?
- • Biryara hikumetê
- ✓ Amûrek a demokrasiya rasterast ku bi wê welatî dikarin zagona pêşniyar bikin
- • Hilbijartinên zû
- • Referandûma federal
Bersiva rast: Amûrên demokrasiya rasterast (Volksbegehren û Volksentscheid) li hemû 16 eyaletan hene. Însiyatîfa gel (li hin eyaletan jê re Volksantrag tê gotin) li piraniya eyaletan heye lê ne li hemûyan, mînak li Bavyerayê tune ye. Bi wê welatî dikarin bi berhevkirina îmzeyan parlamentoya eyaletê neçar bikin ku li ser mijarek an pêşnûmeyek qanûnê raweste.
-
41. Çima pergala federal wek garantiyeke ji bo demokrasiyê tê hesibandin?
- • Bi demokrasiyê re tu têkiliya wê tune
- ✓ Ji ber ku desthilatê dabeş dike, rê nade komkirina wê û çareseriyên siyasî yên cûda dide destûr
- • Ji ber ku hikumetê qels dike
- • Ji ber ku hilbijartinan radike
Bersiva rast: Federalîzm desthilatê di navbera hikumeta federal û eyaletan de dabeş dike û rê nade komkirina wê. Çareseriyên cûda ji bo pirsgirêkên herêmî dide destûr û biryaran nêzîkî welatiyên dike.
-
42. "Kultura nîqaşê" (Streitkultur) di demokrasiya Almanyayê de çi ye?
- • Qedexe ye
- ✓ Guftûgoya siyasî ya azad û bi rêzdarî beşek bingehîn a kultura demokratîk e
- • Tenê di parlementoyê de
- • Tenê di navbera partiyan de
Bersiva rast: Streitkultur azadiya guftûgoya siyasî bi awayek birêzdar e. Nakokî ne kêmasî ye, lê beşek bingehîn a demokrasiya zindî ye.
-
43. "Erka bêalîbûna" dewletê li hember olên çi ye?
- • Dewlet oleke taybet tercîh dike
- ✓ Dewlet li hember hemû olên bêalî ye û ola dewletê tune ye
- • Dewlet li dijî olan e
- • Dewlet bi fermî xiristiyan e
Bersiva rast: Almanya ola dewletê tune ye. Dewlet li hember hemû ol û baweriyên cîhanê bêalî ye. Bi civakên olî re hevkarî dike lê ti yekê tercîh nake.
-
44. Perwerde çawa beşdarî xurtkirina demokrasiyê dike?
- • Bi ti awayî
- ✓ Perwerdehiya hemwelatîbûnê di dibistanan de maf û erkên welatiyên hîn dike û beşdariyê xurt dike
- • Tenê bi zanîngehên
- • Bi artêşê
Bersiva rast: Perwerdehiya hemwelatîbûnê beşek girîng a bernameyên dersê li Almanyayê ye. Xwendekar li ser demokrasiyê, mafên mirovan û tevlêbûna hemwelatiyê hîn dibin.
-
45. "Serdestiya destûrê" (Verfassungsvorrang) çi wataye?
- • Hikumet li ser destûrê ye
- ✓ Zagona Bingehîn zagona herî bilind a welêt e û hemû zagon jê re bindest in
- • Parlement li ser destûrê ye
- • Asteng tune ye
Bersiva rast: Zagona Bingehîn zagona herî bilind li Almanyayê ye. Hemû zagonên din û kiryarên hikumetê divê bi wê re li hev bên. Ev prensîba serdestiya destûrê ye.
-
46. "Prensîba hevgirîbûnê" di civaka demokratîk a Almanyayê de çi ye?
- • Her kes tenê ji bo xwe difikire
- ✓ Xurttir alîkariya lawaztirên bi rêya pergala bac û bîmeya civakî dikin
- • Bi zagonê qedexe ye
- • Tenê di nav malbatê de
Bersiva rast: Prensîba hevgirîbûnê wataye ku civak piştgirî dide hev: dewlemendtir bêhtir bac didin, pergala bîmeya civakî hemû kesan diparêze. Ev beşek ji "prensîba dewleta civakî" ye di Xala 20 de.